W koncepcji One Health zdrowie człowieka, dobrostan zwierząt i stan ekosystemów są nierozerwalnie połączone. Nawet tak codzienna rzecz jak kołdra czy koc może stać się aktem holistycznej troski – szczególnie gdy wybierzemy wełnę jako wypełniacz.

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym. Jak pokazują badania dr Edy Acar i prof. dr Zümrüt Bahadır Ünal w monografii Research on Sleep Support Textile Products, tekstylia sypialniane regulują temperaturę ciała, kontrolują wilgotność i dają poczucie bezpieczeństwa. Wśród naturalnych wypełniaczy (bawełna, kapok, puch gęsi, bambus czy jedwab) wełna wyróżnia się najbardziej – nie tylko pod względem komfortu snu, ale także zrównoważonego wpływu na cały system One Health.

Wełna to jedno z najstarszych i najbardziej „inteligentnych” włókien naturalnych. Składa się głównie z keratyny – białka zawierającego aż 20 różnych aminokwasów. Dzięki kręconej, pofalowanej strukturze włókna doskonale „łapią” i zatrzymują powietrze, tworząc naturalną warstwę izolacyjną. Jedno z jej największych atutów to zdolność do absorbowania nawet 30–35 % swojej masy w postaci wilgoci, jednocześnie pozostając sucha w dotyku i oddając nadmiar pary wodnej na zewnątrz.

W praktyce oznacza to idealną termoregulację o każdej porze roku: w zimne noce zatrzymuje ciepło, w wilgotne lub cieplejsze – zapobiega przegrzaniu i efektowi „przepocenia”. Z czasem wełna filcuje się lekko, co jeszcze bardziej obniża przewodnictwo cieplne i wzmacnia izolację bez dodawania ciężaru. Dodatkowo wełna pochłania zapachy, jest miękka, ognioodporna i w pełni biodegradowalna.

Z perspektywy One Health wełna ma jeszcze większe znaczenie. Pochodzi od owiec – zwierząt, których dobrostan (odpowiednie pastwiska, etyczne strzyżenie, brak cierpienia) bezpośrednio przekłada się na jakość włókna. Jest w 100 % odnawialna, nie generuje mikroplastiku (w przeciwieństwie do poliestru), nie obciąża środowiska chemikaliami i może być wielokrotnie recyklingowana. Produkcja wełny wspiera zrównoważoną hodowlę, chroni bioróżnorodność łąk i pastwisk oraz minimalizuje ślad węglowy w porównaniu z syntetycznymi wypełniaczami.

Badania cytowane w monografii potwierdzają: kołdry i koce wełniane zapewniają wyższą izolację termiczną i lepszą gospodarkę wilgocią niż mieszanki akrylowe czy bawełniano-akrylowe. Osoby śpiące pod wełną zgłaszają głębszy, bardziej regenerujący sen, co przekłada się na lepsze samopoczucie w ciągu dnia, wyższą odporność i mniejsze ryzyko chorób cywilizacyjnych.

Wg: Acar, E., & Bahadır Ünal, Z. (2024). Research on sleep support textile products. IKSAD Publishing House. https://doi.org/10.5281/zenodo.14582472

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Sen w Harmonii z Naturą first appeared on One Health Polska.

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles opisali, w jaki sposób grupy myszy wspólnie adaptują swoje zachowanie, by przetrwać niskie temperatury otoczenia. Gdy cztery współmieszkające samce myszy umieszczono w komorze o temperaturze 5°C, zwierzęta samoistnie organizowały się w ciasne grupy – „huddles” – które znacząco zmniejszały utratę ciepła. Dzięki obrazowaniu termicznemu i wszczepionym rejestratorom temperatury wewnętrznej autorzy wykazali, że huddling zwiększa liczbę punktów kontaktu termicznego między zwierzętami, podnosi temperaturę powierzchni ciała i stabilizuje temperaturę rdzenia – w przeciwieństwie do myszy trzymanych samotnie, u których w ciągu 30 minut spadała ona niemal o cały stopień Celsjusza. Co szczególnie interesujące, proces tworzenia i rozpadania się tych grup nie jest przypadkowy. Każde zwierzę podejmuje zarówno aktywne (samoinicjowane, czyli zbliża się do innych i zaczyna kontakt), jak i pasywne (jeden osobnik pozostaje w miejscu, a inni dołączają) decyzje o wejściu lub wyjściu z huddle’a. Decyzje te nie są losowe – im większa grupa, tym częściej dominują decyzje aktywne, ponieważ wymaga to koordynacji większej liczby osobników. Zwierzęta wykazywały też indywidualną stabilność ról: te, które częściej inicjowały wejście, częściej też inicjowały wyjście, niezależnie od tego, czy testowano je w parach, czy w czteroosobowych grupach..

Kluczowe znaczenie ma tu kora przedczołowa grzbietowo-przyśrodkowa (dmPFC) – obszar mózgu od dawna kojarzony z podejmowaniem decyzji społecznych. Za pomocą mikroskopii wapniowej in vivo autorzy zarejestrowali aktywność ponad 5 tysięcy neuronów u swobodnie poruszających się myszy. Okazało się, że aktywne i pasywne decyzje kodowane są przez oddzielne populacje neuronalne w obrębie dmPFC – populacje te prawie się nie nakładają i różnią się od neuronów kodujących ogólne interakcje społeczne czy spoczynek. Gdy naukowcy chemogenetycznie wyciszyli dmPFC u dwóch z czterech myszy w grupie, manipulowane zwierzęta znacząco zmniejszyły liczbę decyzji aktywnych i stały się bardziej pasywne. Zaskakująco jednak ich niezmodyfikowani partnerzy natychmiast skompensowali ten deficyt, zwiększając własną aktywność decyzyjną o porównywalną wartość. Dzięki temu całkowity czas spędzany przez grupę w huddle’u pozostał niezmieniony – homeostaza termiczna całej społeczności została zachowana.

 Te wyniki ukazują elegancki mechanizm działania koro, który pozwala grupom społecznym na kolektywne dostosowanie się do stresu środowiskowego. Zamiast polegać wyłącznie na indywidualnych reakcjach, zwierzęta monitorują zachowanie partnerów i adaptują własne decyzje, by utrzymać stabilność całej grupy. Chociaż badanie dotyczyło myszy, dostarcza inspirujących analogii do ludzkich mechanizmów radzenia sobie ze stresem – od społecznego wsparcia w trudnych warunkach pogodowych po szersze procesy grupowej regulacji emocji i homeostazy. Pokazuje też, jak delikatna równowaga między indywidualnymi i kolektywnymi strategiami może decydować o przetrwaniu w zmiennym otoczeniu.

Nie przypomina to nieco owiec, czy nas ludzi? Pytanie pozostawiamy otwarte, natomiast wiemy, że czasami być bliżej drugiego osobnika nie tylko po to by poprawić dyskomfort termiczny.

Za: Raam, T., Li, Q., Gu, L., Elagio, G. M., Lim, K. Y., Taimish, J. Y., Zhang, X., Sandoval, N. P., Correa, S. M., & Hong, W. (2026). Cortical regulation of collective social dynamics during environmental challenge. Nature Neuroscience. https://doi.org/10.1038/s41593-026-02224-0

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę first appeared on One Health Polska.

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych, spaceruje po zielonej łące w towarzystwie owiec. Zwierzęta te, znane z łagodnego usposobienia i stadnego instynktu, nieśmiało podchodzą, szukając kontaktu. To nie jest zwykły spacer – to element innowacyjnej terapii, która łączy tradycyjną psychologię z magią interakcji człowieka ze zwierzęciem. W dzisiejszym świecie, gdzie zaburzenia używania substancji (SUDs) dotykają milionów ludzi, powodując nawroty nawet w 40-60% przypadków po standardowej terapii, naukowcy szukają nowych sposobów na wzmocnienie leczenia. Jednym z nich jest interwencja wspomagana zwierzętami (AAI), a konkretnie – terapia z owcami. Badanie pilotażowe przeprowadzone przez niemieckich badaczy pokazuje, że taki kontakt może znacząco poprawić pozytywne emocje, uważność i poczucie własnej skuteczności u pacjentów z uzależnieniami.

Zaburzenia używania substancji to globalny problem zdrowotny, który często wiąże się z traumą, stresem i trudnościami w regulacji emocji. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), SUDs dotyczą przede wszystkim alkoholu, opioidów czy kannabinoidów, a mężczyźni są nawet dwa razy bardziej narażeni niż kobiety. Tradycyjna terapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga w przerwaniu nawyków uzależnieniowych poprzez naukę radzenia sobie z wyzwalaczami, ale często pomija kluczowe elementy: normalizację negatywnych emocji i budowanie pozytywnych doświadczeń. Tu wkraczają zwierzęta. Owce, jako zwierzęta stadne, wrażliwe i spokojne, idealnie nadają się do takiej roli. Ich kontakt wymaga uważności – trzeba szanować ich przestrzeń, obserwować sygnały i pozwalać na inicjatywę ze strony zwierzęcia. To uczy pacjentów, jak być „tu i teraz”, bez osądu, co jest esencją mindfulness.

 W badaniu pilotażowym, opublikowanym w 2024 roku w czasopiśmie Frontiers in Psychiatry, zespół pod kierownictwem Petry Schmid zbadał wpływ pojedynczej sesji AAI z owcami na grupę 36 pacjentów szpitala psychiatrycznego w Niemczech. Uczestnicy, głównie w średnim wieku, zmagali się z SUDs, często współwystępującymi z depresją, lękiem czy traumą. Grupa eksperymentalna (AAI) wzięła udział w 5-godzinnej sesji na farmie „Prinzenhof”, gdzie pod okiem certyfikowanych specjalistów obserwowali interakcje z owcami, karmili je, prowadzili na smyczy i spacerowali bez niej. Wszystko to w ramach specjalnego protokołu, podkreślającego dobrostan zwierząt – owce miały „strefę ochronną”, do której mogły się wycofać w każdej chwili. Grupa kontrolna otrzymała tylko standardową terapię (TAU).

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Powiększ

Wyniki były obiecujące. Po tygodniu od interwencji, pacjenci z grupy AAI odnotowali znaczną poprawę pozytywnych emocji (mierzoną skalą STAI-S), z efektem średniej wielkości. Co więcej, ich poziom uważności (FMI) i poczucie własnej skuteczności (SWE) również wzrosły – efekty te były statystycznie istotne, w przeciwieństwie do grupy kontrolnej, gdzie zmiany były minimalne. Najsilniejsze efekty zaobserwowano bezpośrednio po sesji: pozytywne emocje wzrosły z dużym efektem, a negatywne spadły. Analiza jakościowa wypowiedzi uczestników ujawniła, dlaczego to działa – mówili o „radości z bliskości”, „spokoju w naturze” i „redukcji ruminacji”. Owce pomagały im doświadczyć zaufania i kompetencji, co jest kluczowe w leczeniu uzależnień, gdzie pacjenci często czują się bezradni.

Dlaczego owce? Te zwierzęta, w przeciwieństwie do psów czy koni, wymagają delikatności i cierpliwości, co naturalnie promuje mindfulness. Badanie wpisuje się w szerszy nurt „One Health”, łączący zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. Chociaż to tylko pilotaż – bez randomizacji i z krótkim okresem obserwacji – sugeruje, że AAI może być tanim (ok. 200 euro na grupę) uzupełnieniem CBT. Efekty słabną po tygodniu, co wskazuje na potrzebę powtarzania sesji lub integracji z codzienną praktyką, np. poprzez ćwiczenia wyobrażeniowe. Kto wie, może wkrótce terapia z owcami stanie się standardem w walce z nałogami?

Za: Schmid, P., Nauss, C., Jauch-Ederer, C., Prinz, P., Tschöke, S., & Uhlmann, C. (2024). Can sheep help to improve positive emotions, mindfulness, and self-efficacy expectancy? A pilot study of animal-assisted intervention as an enhanced CBT-based therapy for substance use disorders. Frontiers in Psychiatry, 15, Article 1432679. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1432679

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami first appeared on One Health Polska.

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski

Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób serca, mózgu czy nawet rzadkich zaburzeń genetycznych kryje się nie w zaawansowanych laboratoriach, ale na pastwiskach, wśród stada owiec. Brzmi to jak science-fiction? A jednak owce, te łagodne, stadne zwierzęta, stają się coraz ważniejszym narzędziem w biomedycynie. W pracy przeglądowej opublikowanej już jakiś czas temu, w 2022 roku, w czasopiśmie Biology, naukowcy Ashik Banstola i John N. J. Reynolds z Uniwersytetu Otago w Nowej Zelandii podkreślają, dlaczego owce są idealnym „dużym modelem zwierzęcym” do badań nad ludzkimi schorzeniami. W erze, gdy tylko 10-20% nowych leków przechodzi z badań przedklinicznych do terapii dla ludzi, wybór odpowiedniego modelu zwierzęcego jest kluczowy. Owce, z ich anatomiczną i fizjologiczną bliskością do człowieka, wypełniają lukę, której nie mogą pokonać myszy czy szczury.

Dlaczego akurat owce? Tradycyjne tzw. modele małe, czyli gryzonie, są tanie, łatwe w hodowli i szybko się rozmnażają, ale mają poważne wady: ich mózg jest lissencephaliczny (gładki, bez fałd), a ciało zbyt małe, by testować urządzenia medyczne w skali ludzkiej. Owce, jako duże ssaki, oferują coś więcej: gyrencephaliczny mózg (z fałdami, jak u ludzi), dłuższy okres ciąży (ok. 5 miesięcy), dłuższe życie (do 12 lat) i podobieństwa w strukturach narządów. Na przykład, ich serce waży ok. 300-400 g, co pozwala symulować warunki ludzkie w badaniach kardiologicznych. Jak pokazują dane z przeglądu, od lat 50. XX wieku liczba badań z owcami rośnie – szczyt w latach 70., a dziś skupiają się głównie na neurologii, kardiologii i układzie oddechowym. Kraje jak Australia, Nowa Zelandia i USA prowadzą w tym zakresie, wykorzystując owce do modelowania chorób, które naturalnie u nich występują lub są indukowane eksperymentalnie.

 W neurologii owce są obecni widoczne najbardziej. Ich stosunkowo duży mózg (ok. 140 g) pozwala na precyzyjne obrazowanie za pomocą MRI, fMRI czy DTI – narzędzi używanych w klinikach ludzkich. Przykładowo, model Parkinsona (PD) indukowany toksynami jak MPTP czy 6-OHDA reprodukuje objawy jak drżenie i sztywność mięśni, a nawet pozwala testować stymulację głęboką mózgu (DBS) w skali ludzkiej. Badania Hammocka z lat 80. pokazały, że owce rozwijają objawy podobne do ludzkich, co otworzyło drogę do testów terapii genowej. Podobnie w chorobie Huntingtona (HD) – transgeniczne owce z mutacją HTT rozwijają agregaty białkowe w mózgu, co nie udaje się w modelach mysich. Choroba Battena (CLN5), rzadka neurodegeneracyjna u dzieci, ma naturalny model w owcach rasy Hampshire, gdzie terapia genowa wstrzykiwana do komór mózgowych opóźnia objawy – sukces, który może przełożyć się na ludzi. Nawet epilepsja: owce rasy merino służą do badań ogniskowych napadów, z użyciem EEG i fMRI.

Nie tylko mózg – owce rewolucjonizują kardiologię. Ich układ sercowo-naczyniowy jest podobny do ludzkiego, co pozwala testować protezy zastawek czy stenty. W jednym badaniu owce posłużyły do implantacji zmodyfikowanej zastawki płucnej w bijącym sercu, z użyciem echokardiografii. W ortopedii modelują osteoporozę (indukowaną odłączeniem przysadki) czy gojenie kości, gdzie testuje się implanty tytanowe. Ich kości są biomechanicznie zbliżone do ludzkich, co czyni je lepszymi od świń, które rosną zbyt szybko. W reprodukcji owce symulują zespół policystycznych jajników (PCOS) – prenatalna ekspozycja na testosteron powoduje deficyty hormonalne podobne do kobiecych. Model matczyno-płodowy pozwala badać farmakokinetykę leków w ciąży, np. propofolu.

Onkologia i układ oddechowy też korzystają: naturalny rak płuc (OPA) u owiec, spowodowany retrowirusem JSRV, naśladuje ludzki gruczolakorak. Badania z endoskopią pokazują progresję guzów. W urologii owce modelują niedokrwienie nerek, testując ochronne działanie cynku. Nawet w transplantologii: owce służą do badań przeszczepów macicy czy nerek, z podobną anatomią naczyń.

Ale owce to nie tylko badania – ich rola w terapii wspomaganej zwierzętami (AAT), jak w poprzednich studiach o uzależnieniach czy zaburzeniach psychicznych, pokazuje holistyczne podejście. Kontakt z owcami podnosi oksytocynę, redukuje lęk i aktywuje korę przedczołową, co może uzupełniać leczenie farmakologiczne.

Oczywiście, owce mają ograniczenia: są droższe w utrzymaniu niż gryzonie, trudniejsze w manipulacji genetycznej (choć CRISPR to zmienia). Etyka jest kluczowa – badania muszą minimalizować cierpienie. Jednak, jak podkreślają autorzy, owce wypełniają lukę między małymi modelami a naczelnymi, których użycie budzi znacznie większe kontrowersje.

Oczywiście, owce mają ograniczenia: są droższe w utrzymaniu niż gryzonie, trudniejsze w manipulacji genetycznej (choć CRISPR to zmienia). Etyka jest kluczowa – badania muszą minimalizować cierpienie. Jednak, jak podkreślają autorzy, owce wypełniają lukę między małymi modelami a naczelnymi, których użycie budzi znacznie większe kontrowersje.

Banstola, A., & Reynolds, J. N. J. (2022). The sheep as a large animal model for the investigation and treatment of human disorders. Biology, 11(9), 1251. https://doi.org/10.3390/biology11091251

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami first appeared on One Health Polska.

The post Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie first appeared on One Health Polska.

The post Te owce mają leczyć ludzi. Niezwykły projekt w Wielkopolsce first appeared on One Health Polska.

The post Mózg na wypasie – pierwsze terapeutyczne stado owiec first appeared on One Health Polska.

The post Owcami chcą leczyć zaburzenia psychiczne. Zaskakujący pomysł z Poznania first appeared on One Health Polska.

The post Pierwsze w Polsce stado owiec o charakterze terapeutycznym. Czym jest terapia „na dystans” first appeared on One Health Polska.

Choć współczesna medycyna opiera się na zaawansowanej technologii i syntetycznych lekach, w wielu społecznościach świata wciąż żywe są praktyki medycyny tradycyjnej. Artykuł autorstwa Biru i współpracowników (2022) pokazuje, jak w Etiopii – kraju o ogromnej bioróżnorodności i bogatych tradycjach kulturowych – wykorzystywane są zwierzęta i produkty zwierzęce w leczeniu różnych chorób.

Badania przeprowadzone wśród społeczności Awi, Gamo i Konta wykazały, że do terapii stosuje się aż 20 gatunków zwierząt (m.in. ssaki, ptaki, gad). Najczęściej używane są mięso, skóra i krew, a leczone w ten sposób dolegliwości obejmują astmę, złamania kości czy ochronę przed „złym okiem”. Warto podkreślić, że wiedza na temat takich praktyk jest zróżnicowana – starsi mieszkańcy i osoby z regionu Amhara posiadają jej więcej niż młodsi czy ci z południa kraju.

Choć zooterapia w Etiopii ma głębokie zakorzenienie w kulturze i w praktyce życia codziennego, badania te podkreślają również potrzebę ochrony gatunków zagrożonych, takich jak lampart czy słoń afrykański. Autorzy apelują o łączenie badań etnozoologicznych z działaniami na rzecz ochrony przyrody, aby zachować zarówno tradycyjną wiedzę, jak i same zasoby naturalne.

To studium jest przykładem, że terapie oparte na naturze – także te mniej znane w świecie zachodnim – stanowią przedmiot rzetelnych badań naukowych. Dokumentowanie i analiza takich praktyk wzbogaca nasze rozumienie relacji człowieka z przyrodą oraz wskazuje możliwości łączenia tradycji z nowoczesnym podejściem do zdrowia i ochrony środowiska.

Za: Biru, Y., Gibru, A., Temesgen, Z., Hunde, K., & Fekensa, T. (2022). Zootherapeutic animals used by Awi, Gamo, and Konta communities in Amhara and Southern Regions of Ethiopia. Asian Journal of Ethnobiology, 5(2), 84–91. https://doi.org/10.13057/asianjethnobiol/y050202

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Zooterapia w tradycji i badaniach naukowych – przykład z Etiopii first appeared on One Health Polska.

Czy spędzanie czasu na świeżym powietrzu w dzieciństwie może sprawić, że jako dorośli będziemy bardziej dbać o planetę? Tak sugeruje fascynujące badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Missouri i Illinois, które pokazuje, jak wczesne doświadczenia z naturą kształtują nasze ekologiczne nawyki.

Wyobraź sobie: jako dziecko biegasz po lesie, biwakujesz pod gwiazdami, obserwujesz ptaki czy sadzisz kwiaty w ogrodzie. Albo uczysz się o środowisku w szkole, oglądasz programy przyrodnicze w TV lub bierzesz udział w zorganizowanych wycieczkach do parku. Według badania, te dwa rodzaje doświadczeń – rekreacja na świeżym powietrzu i edukacja środowiskowa – mają długoterminowy wpływ na to, jak jako dorośli traktujemy planetę. Badacze przeanalizowali odpowiedzi z ankiety online, w której wzięło udział ponad 600 dorosłych mieszkańców Illinois w USA. Okazało się, że dziecięca rekreacja na łonie natury wzmacnia „połączenie z naturą” (tzw. CTN – Connection to Nature), czyli poczucie jedności z przyrodą. To z kolei buduje wartości ekologiczne, takie jak troska o środowisko i innych ludzi (wartości biosferyczne i altruistyczne). Natomiast edukacja środowiskowa bezpośrednio wpływa na te wartości, nawet jeśli nie zawsze wzmacnia emocjonalne połączenie z naturą. A co z zachowaniami? Osoby z silnymi wartościami ekologicznymi deklarują, że chętniej angażują się w prośrodowiskowe działania: oszczędzają energię i wodę w domu (styl życia konserwacyjny), rozmawiają z innymi o problemach ekologicznych (społeczny aktywizm) czy podpisują petycje i wspierają polityki ochrony środowiska (obywatelska postawa). Badanie potwierdza, że te dziecięce przygody mogą wyjaśniać aż 35-59% wariancji w naszych dorosłych postawach!

Dlaczego to ważne dla One Health? One Health podkreśla, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska jest ze sobą powiązane. Dbanie o naturę – np. poprzez recykling czy ochronę lasów – pomaga zapobiegać kryzysom jak zmiany klimatu czy utrata bioróżnorodności, które wpływają na nas wszystkich. Badanie sugeruje, by zachęcać dzieci do zabawy na zewnątrz i edukacji przyrodniczej – to inwestycja w zdrowszą planetę i społeczeństwo.

Za: Shin, S., & van Riper, C. J. (2025). Childhood outdoor recreation and environmental education shape pro-environmental behavior among adults: A study of residents in Illinois, USA. Society & Natural Resources, 38(6), 563–586. https://doi.org/10.1080/08941920.2024.2449048

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Dziecięce przygody z naturą kształtują nawyki first appeared on One Health Polska.

Czy spacer po parku, karmnik na balkonie albo walka z myszami w piwnicy mogą zmieniać zdrowie całych społeczności — ludzi i zwierząt — a nawet kształtować przyszłe relacje między nami? Ten artykuł pokazuje, że tak. Zdrowie nie jest tylko skutkiem kontaktów z dziką przyrodą; bywa też ich motorem. Autorzy proponują ramę One Health, w której to, co dzieje się z nami, ze zwierzętami i z środowiskiem, splata się w pętle zwrotne: korzyści i ryzyka zdrowotne ludzi wpływają na nasze decyzje (np. dokarmiać czy nie, stosować trutki czy sprzątać odpady), te decyzje odbijają się na kondycji zwierząt, a ta z kolei zwiększa lub zmniejsza szansę kolejnych spotkań. Efekt? System, który może nakręcać „dobre” cykle współistnienia albo „złe” spirale konfliktu. 

W praktyce wygląda to bardzo zwyczajnie. Gdy doświadczamy spokoju i radości z obcowania z przyrodą, chętniej tworzymy ogrody przyjazne zwierzętom, wieszamy karmniki, wybieramy się na obserwacje. Takie działania potrafią wzmacniać lokalne populacje i ułatwiać bezpieczne, pozytywne spotkania w przyszłości — oczywiście pod warunkiem rozsądku (higiena karmników, rodzime rośliny, unikanie tłoku przy punktach dokarmiania). Z drugiej strony lęk przed chorobami czy szkodami skłania do szybkich, „chemicznych” rozwiązań. Klasyczny przykład to rodentycydy: redukują gryzonie, ale trują także drapieżniki i mogą pośrednio zwiększać podatność na choroby skórne, co zmienia zachowanie zwierząt i częściej sprowadza je w pobliże ludzi. To już pełna pętla: nasz strach → trutki → słabsze drapieżniki → więcej kłopotliwych spotkań → jeszcze więcej strachu. 

 Znakomitym studium przypadku jest puma z Los Angeles, zwana osobnikiem P22. Przez lata unikała zabudowy i ludzi, ale w okresach gorszego zdrowia (m.in. świerzb, uraz po kolizji) częściej wchodziła w miasto, co skończyło się incydentami z psami i ostatecznie eutanazją zwierzęcia. Ta historia jak w soczewce pokazuje, że kondycja zwierząt dosłownie przestawia tor ludzkich–zwierzęcych relacji — i że lepsze zarządzanie zdrowiem dzikich populacji (oraz ograniczanie toksyn) bywa profilaktyką także dla nas. Jednocześnie mądra komunikacja i inwestycje w łączność siedlisk (np. przejścia dla zwierząt) potrafią budować poparcie społeczne dla współistnienia. 

Autorzy podkreślają także ramę środowiskową: urbanizacja, zmiany klimatu i użytkowania ziemi zwiększają nakładanie się przestrzeni ludzi i zwierząt, przesuwają zasięgi wektorów chorób i potęgują konkurencję o wodę czy żywność. To wszystko moduluje tempo i charakter naszych przyszłych spotkań — raz w stronę konfliktu (np. szkody w uprawach podczas suszy), raz w stronę koegzystencji (dobrze zaprojektowana zieleń, mniej „atraktantów”, lepsza gospodarka odpadami). Dlatego skuteczne działania powinny być przede wszystkim proaktywne: ograniczać przyczyny problemów (bałagan w śmieciach, dostępność pokarmu antropogenicznego), a dopiero w drugiej kolejności reagować na skutki. Kluczowe jest też komunikowanie ryzyka bez straszenia — z naciskiem na konkret: co robić dziś, aby jutro było mniej konfliktów. 

Sedno przesłania idealnie pasuje do One Health: patrzeć na zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska łącznie, zamiast „wygrywać” je kosztem któregoś z elementów. Z takiej perspektywy porządek przy odpadach, higiena karmników, alternatywy dla rodentycydów, monitoring zdrowia dzikich populacji, przejścia dla zwierząt czy ogrody z rodzimymi roślinami nie są detalami dla pasjonatów, tylko inwestycją w dobrostan całej wspólnoty — ludzkiej i nieludzkiej. To podejście pozwala przełączać lokalne systemy z pętli lęku i szkód na pętle korzyści i tolerancji. 

Za: Murray, M. H., Gelmi-Candusso, T., Short Gianotti, A. G., Morzillo, A. T., Young, J. K., Larson, K. L., Fidino, M., Magle, S., Riley, S. P. D., Sikich, J. A., Schell, C. J., & Wilkinson, C. E. (2025). Health as an outcome and driver of human–wildlife interactions. BioScience. https://doi.org/10.1093/biosci/biaf088

Prof. dr hab. Piotr Tryjanowski

Katedra Zoologii – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Ornitolog, specjalista z ekologii behawioralnej, wpływu klimatu, ptaków krajobrazu rolniczego i ekologii miast..

Sen w Harmonii z Naturą

Sen to fundament regeneracji organizmu: detoksykacja, wzmocnienie odporności i zapobieganie stanom zapalnym.

Dowiedz się więcej

Jak grupy zwierząt radzą sobie z wyzwaniem termicznym – spojrzenie neuronauki na dynamikę społeczną i homeostazę

W niedawno opublikowanym na łamach czasopisma Nature Neuroscience badaniu naukowcy z…

Dowiedz się więcej

Owce jako terapeutki: kontakt z tymi łagodnymi zwierzętami pomaga w walce z uzależnieniami

Wyobraź sobie scenę z idyllicznej farmy: grupa osób, które zmagają się z uzależnieniem od substancji…

Dowiedz się więcej

Owce w służbie medycyny: Duży model zwierzęcy do badań nad ludzkimi chorobami

Piękno owiec jest zachwycające – fot. Grzegorz Grzywaczewski Wyobraź sobie, że klucz do leczenia chorób…

Dowiedz się więcej

Polish sheep take patient therapy to the next level with unique ‘observe don’t touch’ approach

A flock of Polish heath sheep will support mental health recovery in Wielkopolska under a…

Dowiedz się więcej

Stado owiec będzie pomagać pacjentom w Kowanówku nad Wełną. Już są na wyspie

Owce z terapeutycznego stada nad rzeką Wełną w Wielkopolsce pomogą w odzyskiwaniu zdrowia psychicznego. Animaloterapia…

Dowiedz się więcej

The post Zdrowie w ruchu: jak nasze spotkania ze zwierzętami napędzają dobrostan (a czasami kłopoty) first appeared on One Health Polska.